Παναγιά Θρακιώτισσα

 

μύλος Απόστολου Παπουτσή στο Δοξάτο και Θωμά Τριανταφύλλου στα Κύργια

δύο μύλοι - Του Απόστολου Παπουτσή από την Στράντζα της Αν. Θράκης στο Δοξάτο η πρώτη φωτογραφία (αρχ. οικ. Παπουτσή)! και του Ηπειρώτη Θωμά Τριανταφύλλου στα Κύργια! κατοίκου Δοξάτου! Ακόμη η οικογένεια Κωνσταντίνου Κουτμανά από τα Σώκια της Μ. Ασίας είχε μύλο αρχικά στα Κουδούνια και αργότερα στο Κεφαλάρι! Και στις εργασίες μας για την Οικονομία του Δοξάτου και σε παλιά φύλλα της εφημερίδας "Νέα του Δοξάτου" αναφερθήκαμε κατά καιρούς!

 

ομιλία για 41 2019

«Δοξάτο ιερή πόλη της Μακεδονίας που δεν της ζήτησε κανείς μέχρι σήμερα συγνώμη».

Σεβασμιότατε, εκπρόσωποι της ελληνικής πολιτείας , στρατού, αστυνομίας και πυροσβεστικής, κύριε δήμαρχε, κ. συνάδελφοι, οικείοι των ηρώων κατοίκων του Δοξάτου. κυρίες και κύριοι, αγαπητοί μαθητές. 

Πιστοί κάθε χρόνο στη συνάντηση αυτή, στη συνάντηση με την ιστορία. Στον τόπο της θυσίας των κατοίκων του Δοξάτου. Στον τόπο των Ηρώων της μαρτυρικής αυτής  κώμης.

Και μάλιστα όπως χαρακτηρίζεται «ως μόνιμα μαρτυρικής».

Για χρόνια ακούμε την ιστορία της θυσίας, είδαμε αναπαραστάσεις, ακούσαμε ομιλίες, ακούσαμε μαρτυρίες επιζώντων και έγιναν προσπάθειες καταγραφής και αναλύσεις των γεγονότων, των γεγονότων της Δράμας, του Δοξάτου, των Κυργίων της Χωριστής και των άλλων χωριών της περιοχής του κάμπου. Της κοινής ιστορίας των χρόνων αυτών, αλλά και της μοναδικότητας των κατοίκων του Δοξάτου που μόνο αυτοί σε όλο τον κόσμο  είχαν το θλιβερό προνόμιο να βιώσουν μέσα σε τρεις δεκαετίες: τρεις κατακτητικές εισβολές, δύο ολοκαυτώματα, δύο ομηρίες, πείνα κατοχή και συστηματική εξόντωση του  πληθυσμού σε βαθμό γενοκτονίας.

Στις 30 Ιουνίου 1913 λίγο πριν την πολυπόθητη ελευθερία μετά από πολλούς αιώνες σκλαβιάς το πρώτο ολοκαύτωμα και η πλήρης καταστροφή του Δοξάτου. Στα 1916 με 1918 όλοι οι κάτοικοι της περιοχής βιώνουν την σκλαβιά, την πείνα την ομηρία με καταναγκαστικά έργα  και τον θάνατο. Κάποιοι θέλουν τη μέρα αυτή και ως ημέρα μνήμης και αυτής της περιόδου της Β΄ κατοχής από τα βουλγαρικά στρατεύματα.

Τον Σεπτέμβριο λοιπόν του 1941 πληρώνουν όπως πάντα οι κάτοικοι του Δοξάτου βαρύ φόρο αίματος.

 Στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου και αφού οι κάτοικοι του  Δοξάτου πολέμησαν και αντιστάθηκαν στα βουνά της Β. Ηπείρου και της Μακεδονίας, χωρίς να νικηθούν αναγκασμένοι όμως να παραδοθούν,  γνώρισαν την βία και την κατοχή όχι από τους Γερμανούς κατακτητές , αλλά τους βόρειους γείτονές , που για μια ακόμη φορά πέρασαν τα σύνορα και κατευθύνθηκαν προς της θάλασσα! Το αιώνιο όνειρό τους.

Μπροστά τους κάστρο απόρθητο το ηρωικό Δοξάτο και οι κάτοικοί του. Ακμάζουσα κώμη με λαμπρά οικοδομήματα και περικαλλή Ιερό Ναό. Εκπαιδευτήρια στα οποία φοιτούσαν οι νέοι του Δοξάτου.   Είναι όμως μόνο αυτό η αιτία αυτής της εμμονής με το Δοξάτο, δηλαδή:

Η οικονομική ευμάρεια που απορρέει από την καλλιέργεια  και το εμπόριο του καπνού!

Ή «προκαλούν»  και άλλα καθαρά εθνικά χαρακτηριστικά των κατοίκων του Δοξάτου:

Όπως η επιμονή τους  στην ελληνική γλώσσα και στην ελληνική Ορθοδοξία και η συμμετοχή τους   στους απελευθερωτικούς αγώνες τους έθνους, στον Μακεδονικό Αγώνα και στους Βαλκανικούς Πολέμους.  Αλλά και στους άλλους πολέμους έδωσε το Δοξάτο παλικάρια που αναγράφονται στις πλευρές του μνημείου των σφαγιασθέντων του 1913 μαζί με τους αποβιώσαντες ομήρους του 1916-18.

Και το πιο παράδοξο για τους κατακτητές : Μετά από κάθε κατακτητική εισβολή και εξόντωση του ανδρικού πληθυσμού αφήνουν πίσω τους ερείπια και τις γυναίκες που κρατούν μόνες τους τη δύσκολη καλλιέργεια του καπνού, το νοικοκυριό και την ανατροφή των παιδιών. Και όταν επιστρέφουν μετά από λίγα χρόνια ξαναβρίσκουν μια ακμάζουσα κώμη που ανασταίνεται επί των ερειπίων που άφησαν.

Σεπτέμβριος του 1941 η περιοχή όλη δοκιμάζεται και οι κάτοικοι του Δοξάτου βιώνουν τα πάνδεινα. Με βίαιο εκβουλγαρισμό σε όλους τους τομείς, αλλά κυρίως στην οικονομία, στην Παιδεία και στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

Και εδώ βρίσκεται και η διαφορά μεταξύ ιταλικής, γερμανικής και βουλγαρικής κατοχής. Οι Ιταλοί και οι Γερμανοί αναγνώριζαν ότι βρίσκονται σε μια ξένη χώρα ως δύναμη κατοχής, ενώ οι Βούλγαροι προπαγάνδιζαν ότι βρίσκονται σε «απελευθερωμένο βουλγαρικό έδαφος» και σκόπευαν να μείνουν οριστικά. Αυτή η νέα  βουλγαρική κατοχή υπήρξε πολύ χειρότερη από τις 2 προηγούμενες.

Πείνα, στερήσεις, κακουχίες, ξυλοδαρμοί και καταναγκαστικά έργα. Δήμευση περιουσιών και εκτοπισμοί των μορφωμένων, των εμπόρων και των κληρικών. Πρόσφυγες για άλλη μια φορά ακόμη περνούν το όριο του Στρυμόνα, για μια άλλη Ελλάδα κατοχική, αλλά καλύτερη και πιο ανθρώπινη.

Κι αυτοί που έμειναν έμελλε να γίνουν λύτρο αντί πολλών.

Να πληρώσουν για όλους! Αντίποινα για μια εξέγερση! Από τις πρώτες στην Ευρώπη, αλλά πολύ πρώιμη και ανοργάνωτη!

Σημείο αντιλεγόμενο θα έλεγε κανείς στην ιστορία! Γιατί και κάποιοι πίστεψαν! Πίστεψαν  στην πολυπόθητη ελευθερία! Έφυγαν όμως …και πλήρωσαν όσοι έμειναν! Και εμείς θα σταθούμε σήμερα σ’ αυτούς στους δικούς μας ήρωες!

Αυτόν τον ηρωισμό θα αναλύσουμε. Όπως σωστά γράφεται δεν ήταν εκπαιδευμένοι στρατιώτες, ούτε έφεραν όπλα, απλοί κάτοικοι ήταν,  καπνοκαλλιεργητές που είχαν μεγαλώσει οι περισσότεροι σε οικογένειες που είχαν χάσει προσφιλή πρόσωπα στο πρώτο ολοκαύτωμα του Δοξάτου, που έζησαν μια άλλη ορφάνια και αυτό τους είχε χαλυβδώσει το φρόνημα, την πίστη στον Άγιο του τόπου. Ανάμεσά τους και άνθρωποι της προσφυγιάς τώρα, που έζησαν κι αυτοί άλλους αγώνες, εξορίες και διωγμούς.

Παιδιά που φοίτησαν στο σχολείο, στα εκπαιδευτήρια του Δοξάτου με το φρόνημα της αγάπης για την Πατρίδα και την ελληνική ορθόδοξη εκκλησία, που τους άφησε ως παρακαταθήκη ο Άγιος από Δράμας και μετέπειτα Σμύρνης Χρυσόστομος.

Άνθρωποι απλοί που όρθωσαν το ανάστημά τους μπροστά στα πολυβόλα. Γι’ αυτούς δεν υπήρχε δίλημμα μπροστά στο θάνατο. Επιλογή τους ήταν ο θάνατος από την ατιμωτική δήλωση «αν είναι Βούλγαροι». Δεν αρνήθηκε κανείς την Ελληνικότητα του, δεν λιποτάκτησε κανείς, δεν λύγισε κανείς. Δεν αντιστάθμισε τη ζωή με τον ανελεύθερο τρόπο ζωής, την υποταγή και τη δουλοπρέπεια.

Δεν αντάλλαξε κανείς τη ζωή του αρνούμενος την Ελληνικότητά του, δεν λιποτάκτησε κανείς, επιλέγοντας συνειδητά την ελευθερία και την αξιοπρέπεια από τη δουλεία και την υποταγή σε τυραννικά φασιστικά καθεστώτα.

 Επιλογή τους η αξιοπρέπεια και ο έντιμος θάνατος. Και πλήρωσαν μάλιστα και οι δικοί τους τα φυσίγγια εκτέλεσης τους!

Σήμερα τιμάμε αυτή τη θυσία των ηρώων, που έδωσε στον τόπο μας το γνώρισμα του ηρωικού και τον ανέδειξε ως σύμβολο όχι μόνο στην περιοχή, αλλά και στα πέρατα του κόσμου, όπου ζει κάθε ελεύθερη ψυχή του Δοξάτου.

Γι’ αυτό η πολιτεία τίμησε τη θυσία με πολλούς τρόπους.

Η Ελληνική πολιτεία τίμησε το Δοξάτο και τους κατοίκους του και σύμφωνα με το Β./ (ΦΕΚ 68/1949 τ.Α) η κοινότητα Δοξάτου αναγνωρίστηκε “τιμής ένεκεν” σε Δήμο Δοξάτου.

Το 1945 με Βασιλικό Διάταγμα απονέμεται στο Δοξάτο Πολεμικός Σταυρός Α΄ Τάξεως.

Το 1985 η Ακαδημία Αθηνών απονέμει στο Δήμο χρυσό μετάλλιο.

Και το 1998 χαρακτηρίστηκε ως «Μαρτυρική Πόλη» με προεδρικό Διάταγμα.

Και σήμερα ζητούμε:

-Την αναγνώριση της γενοκτονίας του πληθυσμού του Δοξάτου,

-Επιστροφή των όποιων αρπαγέντων κειμηλίων και εγγράφων  (αναφέρονται τα κλαπέντα μουσικά όργανα της φιλαρμονικής Δοξάτου «οι Φίλιπποι».

-Επίσημη συγγνώμη από τους κατακτητές.

-Να γίνει Κέντρο Μνήμης της βουλγαρικής θηριωδίας στην Α. Μακεδονία και Θράκη στο Δοξάτο.

Μνήμη των  Ολοκαυτωμάτων. Μνήμη  ζωής πολλών ανθρώπων, σφραγισμένη με βασανιστήρια, εγκλεισμούς, ξεριζωμούς, στερήσεις, τραγωδία, ορφάνια και θάνατο». Μνήμη Ζώσα και Σύμβολο της ιστορίας του τόπου  το Δημοτικό Σχολείο Δοξάτου.

Ο θρήνος το κλάμα για τον άδικο θάνατο, η απόγνωση μπροστά στην χηρεία και στην ορφάνια, αλλά και η γέννα του αγοριού μέσα στο σχολείο φανερώνουν τη συνέχεια της ζωής, το πάλεμα με την αντιξοότητα και το παράδοξο του κατακτητικού πολέμου και η νίκη της ζωής. Η νίκη του δίκαιου απέναντι στην μεγάλη αδικία.

Οι γυναίκες του Δοξάτου  μαυροφορεμένες, ξερακιανές, ταλαιπωρημένες,  σκληραγωγημένες εδώ και πολλά χρόνια, ορθώνονται και πάλι περήφανες, χαλυβδώνεται το φρόνημα και οι συνειδήσεις και συμβάλλουν αυτές και το έργο τους τα μέγιστα στην ανόρθωση και πάλι του τόπου.  Σύμβολο κι αυτές της Ανάστασης και της Αναδημιουργίας.

Σήμερα εμείς οι νέοι του Δοξάτου διατρανώνουμε σε κάθε μας εκδήλωση, στην καθημερινή  ζωή τα ίδια ειρηνικά συναισθήματα, που μας κληροδότησαν οι παππούδες μας, με  βαριά παρακαταθήκη τη θυσία .

 Χρέος να  τη διαφυλάξουμε με: Αγάπη , ελευθερία, αξιοπρέπεια και καταδίκη κάθε ολοκληρωτικής σκέψης.

Για να μην ξαναζήσουμε παρόμοιες καταστάσεις, γιατί:

Οι ήρωες που θυσιάστηκαν εδώ και έγιναν ολοκαύτωμα είχαν εφόδια

την Ορθόδοξη πίστη, την Ελληνική γλώσσα και την εθνική συνείδηση και κατάφεραν

να αντισταθούν σε κάθε μορφή βίας και επεκτατισμού.

Γι’ αυτό και εμείς ακολουθώντας το παράδειγμα τους σήμερα

Πορευόμενοι ειρηνικά συγχωρούμε αλλά δεν λησμονούμε!

ΓΕΩΡΓΑΡΑΚΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ (ΑΘΗΝΑ)  ΠΑΠΑΘΕΜΕΛΗΣ ΜΙΧΑΗΛ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΛΗΜΕΝΤΙ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ & ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ (ΠΑΤΡΑ)

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ (ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ) ΑΛΕΞΙΟΥ ΑΓΓΕΛΙΝΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΑΝΝΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ) ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣ ΟΛΓΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ Τ.Ε. (ΧΑΛΚΙΔΑ) ΜΑΡΚΟΥ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ) ΜΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΘΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΙΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ (ΙΩΑΝΝΙΝΑ) ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΛΟΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙ ΥΠΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΟΙΚ. ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ (Σ.Υ.Δ.)

ΑΠΘ

 

σκέψεις για τη σχολική χρονιά το 2014

 

Έναρξη σχολικής χρονιάς, μια καθοριστική στιγμή που σημαδεύει όλους όσοι ασχολούνται με την εκπαιδευτική διαδικασία, δηλαδή μαθητές , δάσκαλοι, και γονείς.

Οι αγωνίες , οι προσδοκίες , τα όνειρα των παιδιών, ο όμορφος αγώνας τους που μαζί με τους δασκάλους τους  κατακτούν το όνειρό τους , τη γνώση, τη μάθηση, την έρευνα.

Σχολικές εργασίες πετυχημένα projects  εκπονούνται από τους μαθητές και τους καθηγητές τους. Προγράμματα της ιστορίας του τόπου που τονώνουν το φρόνημα και την συνείδηση.

Πετυχημένες σπουδές όλα αυτά τα χρόνια στα σχολεία  που εξασφαλίζουν την είσοδο στα Ανώτατα Ιδρύματα της χώρας μας.. Αξιόλογοι φοιτητές μας που διδάσκουν σε θερινά πανεπιστήμια και παρακολουθούν προγράμματα Erasmus σε ξένα πανεπιστήμια. Επιστήμονες που ακολουθούν την πανεπιστημιακή έρευνα και εργάζονται σε μεγάλα ερευνητικά κέντρα.

Δημιουργική έρευνα στον χώρο της επαγγελματικής εκπαίδευσης με μεγάλη βαρύτητα στην αγροτική περιοχή μας η επαναφορά του γεωπονικού τομέα.

Ποιοτική εκπαίδευση σε όλες τις βαθμίδες. Με περίσσεια αγάπη οι δάσκαλοι για τους μαθητές τους και κυρίως για αυτούς της πρώτης τάξης.

Εμείς από την πλευρά μας, ως Δημοτική Αρχή, είμαστε δίπλα στους μαθητές και τους γονείς, στο πλευρό κυρίως  των δασκάλων για να μπορούν απρόσκοπτα να επιδίδονται στο καθαρά γνωστικό  τους πεδίο.

Πεδίο άμιλλας, γνώσης, επιτυχίας και κατάκτησης τέλους του ονείρου!

Για τον Ηλία τον Δοξατινό

 

Η εφημερίδα και όλη η κοινωνία του Δοξάτου έχασε ένα συνεργάτη, ένα φίλο, ένα "Δοξατινό".

Καλοκαίρι του 2002 βρεθήκαμε στο Δοξάτο με την αδελφή του Ζωή. Καλεσμένοι στο γάμο της Δέσποινας.  Συνεργάτης της εφημερίδας μας από το ξεκίνημά της το 2001.  Κάθε γράμμα του ήταν και μια έκπληξη. Έζησε όμορφα χρόνια της νιότης στο Δοξάτο και αυτό τον σημάδεψε. Έζησε στην Αθήνα δημιουργώντας μια πολύ καλή οικογένεια. Ιδρυτικό μέλος του Συλλόγου "Των εν Αθήναις Δοξατινών, το ηρωικό Δοξάτο¨. Υπήρξε ο πρώτος πρόεδρος του Συλλόγου. Όλη του η ζωή ήταν το αγαπημένο του χωριό, το Δοξάτο. Κατέγραψε πολλά, μας τα εμπιστεύτηκε, και εμείς τα δημοσιεύαμε. Οι αναγνώστες της εφημερίδας  αγάπησαν τον μεστό του λόγο και την λογοτεχνική του γραφή. Διέσωσε πραγματικά πολλά στοιχεία της ιστορίας και της παράδοσης του όμορφου και συνάμα μαρτυρικού τόπου μας.

Η μνήμη του για όλο αυτό το έργο του και την προσφορά του στο Δοξάτο είναι αιώνια!

 

Δωδέκατο  παιδί της οικογενείας Τζιτζιμπάση. Ο παπά-Παντελής ήταν εφημέριος στα χρόνια του Μεσοπολέμου. Απέκτησε 12 παιδιά από τα οποία έζησαν τα τρία τελευταία. Η γαστρεντερίτιτδα και ο Δάγγειος πυρετός ήταν η κυριότερη αιτία θνησιμότητας την εποχή εκείνη. Δέκατη ήταν η Ζωή για να ζήσει πολλά χρόνια, όπως και έγινε. Παντρεύτηκε με πελοποννήσιο αστυνομικό και έζησε στην Αθήνα. Στη συνέχεια ο Πολυχρόνης για να έχει πολλά χρόνια και αυτός, και ο Βενιαμίν Ηλίας. Η οικογένεια έχει τις ρίζες στη Δ.Μακεδονία, κατάγεται από τη Σιάτιστα Ο παππούς Νικόλαος Παπαγεωργίου δούλευε ως βοηθός καπνομεσίτη και όπως γυάλιζε η φαλάκρα του (Τζιττζι) και (μπας) ως αρχηγός , ονομάστηκε Τζιτζιμπάσης.

Ευτύχησε ο Ηλίας να φοιτήσει στο Δημ. Σχολείο Δοξάτου με άριστους δασκάλους. Το Δημήτριο Ζάχαρη, τον Καπέλα, τον Παπανδρέου, την Κλεονίκη Μπούκη, τον Κοτρώτση κ.α. Στη Δράμα φοίτησε στο Γυμνάσιο. Διάβασε τα πρώτα βιβλία στο Αναγνωστήριο του Δοξάτου πίσω από την εκκλησία. Μελετούσε όλα τα χρόνια τις εκδόσεις των αρχαίων Ελληνικών κειμένων. Αναπολούσε υμτα ωραία χρόνια στο Δοξάτο, με την πλούσια Φιλαρμονική που τα  μουσικά της όργανα έρχονταν κατ’ ευθείαν από τη «Σκάλα» του Μιλάνου. Θυμόταν τα γλέντια που γίνονταν στα καπνομάγαζα και τον πλούσιο κόσμο που επισκεπτόταν το κοσμοπολίτικο τότε Δοξάτο. Ακόμη νοσταλγικά περιέγραφε την πρώτη, ίσως, επίσκεψη στην Έκθεση Θεσσαλονίκη με τις δυο παπαδιές του Δοξάτου, τη μητέρα του και του παπά-Τζώρτζη. Αυτός φορούσε γραβάτα και κρατούσε παρασόλι.

Πανήγυρη Δοξάτου

Ο γηραιότερος ή η πιο όμορφη θα έσερναν πρώτοι τον συμβολικό  χορό του Δοξάτου, τη «Γαλάζια Περιστέρα». Έσπαγαν αυγό στο μέτωπο του αλόγου που έβγαινε πρώτο στις ιπποδρομίες (για το κακό μάτι). Και συνέχιζαν με την ελληνορωμαϊκή πάλη. Θυμόταν τον Ζαγοράκη που ήταν δρομέας και έτρεχε από τα γεντίκια του Αι-Σύλλα ως το Δοξάτο. Από τους πρώτους ίσως του γρήγορου βάδην. Αναφέρθηκε στο πρώτο άθλημα της Ολυμπιάδας «το άλμα χωρίς φόρα». Το 1941 αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις εστίες τους στο Δοξάτο οι περισσότεροι από τους οικονομικά εύρωστους και μορφωμένους Δοξατιανούς. Η Βουλγαρική κατοχή είναι όντως σκληρότερη από τη Γερμανική. Οι δύο ιερείς με τις οικογένειές τους εγκαταλείπουν τη μαρτυρική πόλη στις 13 Αυγούστου το 1941. Ταξιδεύουν με κάρο στη Δράμα και διανυκτερεύουν στο χάνι στο δωμάτιο 13. Το τραίνο που τους οδηγεί στη Θεσσαλονίκη έχει 13 βαγόνια και μένουν στο ξενοδοχείο «Άτλας» στα δωμάτια 12 και 13 αντίστοιχα.

Τυχερός αριθμός του Ηλία, που συνδέεται και με το γάμο του το «13».

Στη Θεσσαλονίκη φοίτησε στη Νομική Σχολή. Κατά το δεύτερο έτος των σπουδών του δίδασκε ως δάσκαλος σε 60 παιδιά και πληρωνόταν σε είδος: 1 ½ οκά σιτάρι από το κάθε παιδί.

Υπήρξε λάτρης της ελληνικής γλώσσας, της ιστορίας της παράδοσης και όλης της ευλογημένης αυτής χώρας. Η φύση αυτή με τα όμορφα βουνά και τα ποτάμια φανερώνουν το πλούσιο μεγαλείο. «Φλύαρο το ρυάκι που κυλά και πάει να ενωθεί με το ποτάμι που κυλά ήρεμα τα νερά του και χύνονται στη γαλάζια θάλασσα».

ΛΑΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ-ΠΡΑΣΑΝΙΤΣΑ

Καταχωνιασμένη βαθιά στη μνήμη μου, για πολλά χρόνια, ήλθε ξαφνικά να μου θυμίσει μια  αποφράδα περίοδο της ζωής μου. Στα 1929 μια τρομακτική είδηση συντάραξε ολόκληρο τον πλανήτη. Ήταν το οικονομικό ΚΡΑΧ  της Αμερικής, ηγέτιδας οικονομικής δύναμης παγκοσμίως. Τα πάντα ανετράπησαν. Το φάσμα της φτώχιας και της εξαθλίωσης προ των πυλών. Η χώρα μας καταχρεωμένη, από της ιδρύσεώς της στα 1830, από τους «κατ’ ευφημισμόν προστάτες» και δανειστές μας , δέχτηκε καίριο οικονομικό πλήγμα. Σωστός Αρμαγεδδώνας, που οι Έλληνες τον ένιωσαν στο πετσί τους κατά το 1932. Στο χωριό μας η μονοκαλλιέργεια του καπνού, επέτεινε ακόμα περισσότερο τις δυσκολίες. Ταυτόχρονα η οικονομική δυσπραγία επέδρασε δυσμενώς ψυχικά και υλικά στους ανθρώπους. Οι αγορές των καπνών ατόνησαν και οι τιμές πώλησής των κατρακύλησαν. Τα όποια καπνοπουλήματα δεν βοήθησαν τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς. Τα περισσότερα νοικοκυριά ήσαν καταχρεωμένα στους συνεταιρισμούς. Δεν περίσσευε δραχμή για το κιμέρι (απόθεμα). Τα τεφτέρια για τις επί πιστώσει αγορές από τα μπακάλικα αυξήθηκαν τρομαχτικά, τα χαμόγελα λιγόστεψαν κι  όλοι εύχονταν γρήγορα να τελειώσει αυτό το μαρτύριο. Ξεχάστηκαν τα καινούρια ρούχα και παπούτσια στις γιορτές Πάσχα και ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ. Ακόμα και η καθημερινότητα μας άλλαξε προς το χειρότερο. Τα πρώτα σημάδια φάνηκαν σαν αραίωσαν οι νοικοκυρές να στέλνουν τις πινακωτές με τα πλαστά (ψωμιά) στους φούρνους. Έπαψαν να μοσχομυρίζουν φούρνοι και σπίτια από το ζεστό ψωμί. Τα παιδιά στερήθηκαν τα κλίκια τους (αρτίδια-φραντζολάκια) που με τη συνοδεία θρεψίνης , μελιού μαρμελάδας, πετμεζιού, αποτελούσαν τη λιχουδιά στο δεκατιανό και το απογευματινό προσφάι τους. Ύστερα πάλι το κρέας της Κυριακής αραίωσε για τα καλά ή και ξεχάστηκε καθώς η ανέχεια περίσσευε. Στη συνέχεια έκανε την εμφάνισή της και η μπομπότα. Σαν ήταν ζεστή, η ευλογημένη, με λίγη καλή θέληση τρωγόταν μα σαν κρύωνε σκέτη κοτρώνα. Μοναχά σούπες και αφεψήματα τη μαλάκωναν. Σαν εναλλακτική λύση, ήταν το κατσαμάκι, χυλός από καλαμποκάλευρο, σερβιρισμένο ελκυστικά στην εμφάνιση με τη βοήθεια κουταλιού της σούπας, σαν μελομακάρονο ή φοινίκι, με ό, τι συνοδευτικό υπήρχε στο τραπέζι. Και να από το πουθενά  ξεπήδησε μια θαυμαστή πίτα, προϊόν επινόησης των μανάδων μας. Αντικατέστησαν τα ελλείποντα τερψιλαρύγγια με μια νέου τύπου πρασανόπιτα. Μια νέα καλαμποκόπιτα εμπλουτισμένη με πράσο. Έτσι η πρασανόπιτα σαν κρύωνε διατηρούσε τη μαλακοσιά της αρκετά καλή, λόγω των υγρών των πράσων και τρωγόταν χωρίς πολλές γκρίνιες και απόρριψη. Τώρα για την πατρότητα και πρωτιά της ΠΡΑΣΑΝΙΤΣΑΣ, δεν παίρνω όρκο, όμως θέλω να πιστεύω πως οι ηρωίδες και εφευρετικές μανάδες μας , χρησιμοποίησαν και πατινάρισαν το εύηχο και ελκυστικό όνομα ΠΡΑΣΑΝΙΤΣΑ, πετυχαίνοντας το σκοπό τους. Θαρρώ πως τις αξίζουν ευχετήριες αναφορές, ώστε ο καλός Θεός να τις έχει στα δεξιά του. Το δικαιούνται, αφού αυτές έγραψαν ένα κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης.

 

Το μικροκλίμα του χωριού μας σχεδόν αμετάβλητο. Τα χιόνια σκέπαζαν τη γη, γύρω στα 10-20 εκ. του μέτρου. Το κρύο αισθητό αλλά ΚΑΜΠΑΘΙΟ (υποφερτό). Οι ετήσιες βροχοπτώσεις κανονικές ώστε να διατηρείται η στάθμη του νερού σε αρκετά φρέατα (πηγάδια) από την ύδρευση το ΔΟΞΑΤΟ. Το έργο υδροδότησης του χωριού μας, από τις πηγές του ΜΠΟΥΝΑΡΜΠΑΣΙ (Κεφαλάρι)μόλις ολοκληρώνονταν. Μια κάποια μικρή παραφωνία αποτελούσε η αιφνίδια νεροποντή (μπόρα)και η χαλαζόπτωση, πλην βραχείας διάρκειας. Τότε ο χείμαρρος, αδυνατώντας να απορροφήσει τον τεράστιο όγκο του νερού έσπαγε (εκτρεπόταν ) παρά το κοιμητήριο και ξεχυνόταν φουριόζικα μέσα από το κέντρο του χωριού. Αυτό το γεγονός ξεσήκωνε πολλούς, ιδιαίτερα νεαρούς, που έτρεχαν προς την ξύλινη γέφυρα , παρά το Ηλεκτρ. Εργοστάσιο του ΠΑΠΟΥΤΣΗ, γκιζερίζοντας  (πηγαινοερχόμενοι) θαυμάζοντας τους όγκους των φερτών υλών που κατέβαζε το ξηρόρεμα και συγκεντρώνονταν κυρίως στα στηρίγματα  της γέφυρας. Γέμιζε ο τόπος από κορμούς και κλαριά δέντρων και που με το σταμάτημα της νεροποντής και της αποστράγγισης των υδάτων αρκετοί εκ των περιοίκων της περιοχής μάζευαν τα διάσπαρτα ξύλα για το χειμώνα. Η εύφορη κοιλάδα το Στρυμόνα και των παραποτάμων που δικαιολογημένα προσέδωσαν στην Ανατολ. Μακεδονία το προσωνύμιο το Τρίγωνο του Καναδά. Αναφέρθηκα στην ξύλινη γέφυρα, γιατί μια άλλη γέφυρα εκ σκυροδέματος στον ΜΠΟΤΑΚΑ (περιοχή )προς ΔΡΑΜΑ , αποτελούσαν τα ακρότατα σημεία περιπάτου των νεαρών Δοξατινών, αφού κατά περίεργο τρόπο, εξ ενστίκτου; ορμώμενοι γύριζαν στο χωριό. Πιθανόν να οφείλετο στο γεγονός  ότι από το σημείο των γεφυρών δεν ήταν ορατό το καμπαναριό τ’ Αι- Θανάση. Τι το προκαλούσε, το ένστικτο, μια κάποια ακαθόριστη ανησυχία που ξεμάκρυναν. Ανερμήνευτο. Ας σημειωθεί πως εκείνα τα χρόνια ο Δοξατινός δύσκολα έφευγε από το χωριό. Οι ελάχιστοι που έφυγαν, κυρίως για λόγους σπουδών ετύγχαναν σχετικού θαυμασμού

Μερική ΠΑΤΡΙΔΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΧΘΕΣ

Είναι ένα αφιέρωμα στα παιδιά και τα εγγόνια μας, αφού η καλπάζουσα τεχνολογική εξέλιξη του 20^ου αιώνα τείνει να αλλοιώσει αρνητικά όλα  εκείνα τα στοιχεία που συνιστούν τη ζωή και την εικόνα του πλανήτη- και του χωριού μας φυσικά, περιοριζόμενοι μέχρι το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο που δεν τον έζησαν. Το Δοξάτο με υψόμετρο μόλις τα 80 μέτρα, σφιχταγκαλιασμένο ένα γύρω από πανύψηλα βουνά και χαμένο στην όμορφη κοιλάδα του Στρυμόνα πορεύεται κάτω από την επίδραση του Ηπειρωτικού όσο και Υγρού κλίματος χωρίς έντονες κλιματικές αλλαγές. Τότε ήταν άγνωστα τα θερμοκήπια, το Ελ Νίνιο και η Τρύπα του Όζοντος. Το μικροκλίμα του χωριού μας σχεδόν αμετάβλητο. Τα χιόνια σκέπαζαν τη γη, γύρω στα 10-20 εκ. του μέτρου. Το κρύο αισθητό αλλά ΚΑΜΠΑΘΙΟ (υποφερτό). Οι ετήσιες βροχοπτώσεις κανονικές ώστε να διατηρείται η στάθμη του νερού σε αρκετά φρέατα (πηγάδια) από την ύδρευση το ΔΟΞΑΤΟ. Το έργο υδροδότησης του χωριού μας, από τις πηγές του ΜΠΟΥΝΑΡΜΠΑΣΙ (Κεφαλάρι)μόλις ολοκληρώνονταν. Μια κάποια μικρή παραφωνία αποτελούσε η αιφνίδια νεροποντή (μπόρα)και η χαλαζόπτωση, πλην βραχείας διάρκειας. Τότε ο χείμαρρος, αδυνατώντας να απορροφήσει τον τεράστιο όγκο του νερού έσπαγε (εκτρεπόταν ) παρά το κοιμητήριο και ξεχυνόταν φουριόζικα μέσα από το κέντρο του χωριού. Αυτό το γεγονός ξεσήκωνε πολλούς, ιδιαίτερα νεαρούς, που έτρεχαν προς την ξύλινη γέφυρα , παρά το Ηλεκτρ. Εργοστάσιο του ΠΑΠΟΥΤΣΗ, γκιζερίζοντας  (πηγαινοερχόμενοι) θαυμάζοντας τους όγκους των φερτών υλών που κατέβαζε το ξηρόρεμα και συγκεντρώνονταν κυρίως στα στηρίγματα  της γέφυρας. Γέμιζε ο τόπος από κορμούς και κλαριά δέντρων και που με το σταμάτημα της νεροποντής και της αποστράγγισης των υδάτων αρκετοί εκ των περιοίκων της περιοχής μάζευαν τα διάσπαρτα ξύλα για το χειμώνα. Η εύφορη κοιλάδα το Στρυμόνα και των παραποτάμων που δικαιολογημένα προσέδωσαν στην Ανατολ. Μακεδονία το προσωνύμιο το Τρίγωνο του Καναδά. Αναφέρθηκα στην ξύλινη γέφυρα, γιατί μια άλλη γέφυρα εκ σκυροδέματος στον ΜΠΟΤΑΚΑ (περιοχή )προς ΔΡΑΜΑ , αποτελούσαν τα ακρότατα σημεία περιπάτου των νεαρών Δοξατινών, αφού κατά περίεργο τρόπο, εξ ενστίκτου; ορμώμενοι γύριζαν στο χωριό. Πιθανόν να οφείλετο στο γεγονός  ότι από το σημείο των γεφυρών δεν ήταν ορατό το καμπαναριό τ’ Αι- Θανάση. Τι το προκαλούσε, το ένστικτο, μια κάποια ακαθόριστη ανησυχία που ξεμάκρυναν. Ανερμήνευτο. Ας σημειωθεί πως εκείνα τα χρόνια ο Δοξατινός δύσκολα έφευγε από το χωριό. Οι ελάχιστοι που έφυγαν, κυρίως για λόγους σπουδών ετύγχαναν σχετικού θαυμασμού. Ας πάμε όμως στην τοπική πανίδα. Στο ζωικό βασίλειο σημειώνουμε , το ΛΥΚΟ ,το ΤΣΑΚΑΛΙ. τη ΝΥΦΙΤΣΑ και το ΛΑΓΟ. Η κυρά ΜΑΡΙΩ , Η Αλεπού δεν δίσταζε να επισκέπτεται τα κοτέτσια των παράμερων σπιτιών, ιδιαίτερα κατά το χειμώνα. Ο ΛΥΚΟΣ και το ΤΣΑΚΑΛΙ αποτελούσαν τους καθαριστές από τα  ΛΕΣΙΑ(ψοφίμια) που αποσυντίθεντο στα χωράφια. Η ΝΥΦΙΤΣΑ ήταν ο τρομοκράτης και ο εξολοθρευτής ποντικών, αρουραίων και συναφών ειδών. Στους πρώτους ανήκουν οι αλήτες των αγρών αλλά και των αύλειων χώρων των σπιτιών. Τα πανέξυπνα ΣΤΡΟΥΘΙΑ(σπουργίτες), τα οικόσιτα και ελεύθερα αδηφάγα ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΑ, ενώ οι άφθονες ΚΑΡΓΕΣ και οι ΚΟΥΡΟΥΝΕΣ είχαν επικηρυχθεί ως επιζήμια για τη γεωργία από το ΔΑΣΑΡΧΕΙΟ αντί 5 δραχμών κατά κεφαλή. Πρόκληση για τους κυνηγούς. Το τερπνόν μετά του ωφελίμου! Τέλος στην κατηγορία των Ωδικών πτηνών αφθονούσαν οι Καρδερίνες , τα Γαρδέλια , οι Φλώροι, οι Φανέτες , οι Σπίνοι και οι Σιταρήθρες. Δε ν υπήρχε σπίτι χωρίς κλουβί με το αγαπημένο τους πουλί. Ξεχωριστή ομάδα ήταν η σκερτσόζα ΣΕΙΣΟΠΥΓΙΔΑ (Σουσουράδα)και ο καλλικέλαδος ΚΟΚΚΙΝΟΛΑΙΜΗΣ η εμφάνισή τους προμηνούσε τον ερχομό ψύχους. Τέλος στα αποδημητικά είχαμε τους μόνιμους αγαπημένους επισκέπτες τα ΧΕΛΙΔΟΝΙΑ και τους ΛΕΡΓΟΥΣ ωφέλιμα και τα δυο, με τις περίτεχνες φωλιές τους κάτω από γεισώματα των σπιτιών για τα πρώτα και στους  ΜΠΟΥΧΑΡΙΔΕΣ(καπνοδόχους) των ακατοίκητων σπιτιών , στους στύλους της ΔΕΗ και τα υψηλά δέντρα για τους δεύτερους. Ιδιαίτερη μνεία κάνω για τα διερχόμενα αποδημητικά, κυρίως ΠΑΠΙΕΣ –ΧΗΝΕΣ γιατί προκαλούσαν τους κυνηγούς και όχι τυχαία. Επιστράτευαν τους ΤΣΙΦΤΕΔΕΣ (δίκαννα) τα μονόκαννα και τις ταχύβολες ιταλικές ΜΠΕΡΕΤΕΣ. Πρώτος τρόπος κυνηγιού το ΓΚΙΟΛΙ (υδατοδεξαμενή). Διαμόρφωση μικρού χώρους στο ανάχωμα, ενός –δυο ατόμων με άνοιγμα προς το νερό σαν παρατηρητήριο. Ο περίφημος ΓΚΙΟΥΜΕΣ . Δυο-τρεις φλύαρες οικόσιτες πάπιες , δεμένες να παίζουν τον κράχτη για τα υπεριπτάμενα αποδημητικά , που κουρασμένα και πεινασμένα από το πολύωρο ταξίδι τους, ανταποκρίνονταν στο κάλεσμα  , ανυποψίαστα για το τί τους περίμενε στο ΓΚΙΟΛΙ. Άλλος τρόπος και πιο άνετος σαν πήγαιναν στα παραποτάμια ΤΣΑΙΡΙΑ (χορτολίβαδα)όπου οι αδημονούντες ΝΕΜΡΩΔ είχαν την ευκαιρία για «πυρομαδον» και πλούσια λεία. Δικαιολογημένα επέστρεφαν στο χωριό , νικητές και τροπαιούχοι, ζωσμένοι με αρμάθες πουλιών. Η ενέργειά τους αυτή δεν ήταν απερίσκεπτη, απλό hobby .τα σμήνη των πουλιών «εν ριπή οφθαλμού» εξαφάνιζαν στρέμματα σπαρτών, που μόλις βλάσταιναν. Στην κυριολεξία τα ΞΥΡΙΖΑΝ, καταστρέφοντας τη σοδειά . μόνο ντοκιμαντέρ του NATIONAL GEOGRAPHIC θα μπορούσε να σας πείσει. Δυστυχώς τα παιδιά κι εγγόνια μας . θα αρκεστούν σε φωτογραφίες, μια που η πανίδα άλλαξε , όπως όλα επί της γης υπάρχοντα.

Ηλίας Τσιτσιμπάσης

 

Αγαπητοί συμπατριώτες καλώς να έχετε, με την υγεία πρώτα. Θέτω υπό την κρίση σας τα δύο συνημμένα γραφήματά  μου για την εφημεριδούλα μας.

1^ο ανέκδοτο

Πατέρας με τους δυο εφήβους γιους του, τέλειωσαν το σπάσιμο των καπνοφύλλων και πριν ο ήλιος βγει τα είχαν τακτοποιήσει στο κοφίνι, έτοιμοι για το σπίτι. Απρόσμενα ένας δυνατός θόρυβος ακούστηκε πάνω από τα κεφάλια τους. Έμειναν με το στόμα ανοιχτό, καθώς αντίκρισαν ένα διπλανό αεροπλάνο, σε σχήμα σταυρού να περνά πάνω τους με κατέυθυνση το στρατιωτικό αεροδρόμιο του Μπαντέμ-Τσιφλίκι (Αμυγδαλεώνας). Απορημένα τα παιδιά ή και πονηρά σκεπτόμενα, θέλοντας να πειράξουν τον αγαθό και ανίδεο πατέρα τους, τον ρώτησαν. Πατέρα τι σόι πετούμενο είναι αυτό; Κι ο πατέρας ξύνοντας το κεφάλι του  τους απάντησε: «Τι να σας πω παιδιά μου, τόσο χρονώ είμαι, τέτοιο πράμα δεν ματαείδα. Λέω εγώ τώρα και να με συμπαθάτε. Πως είναι λαγός 100 χρονώ και κάνει το σάλτο του ή είναι ο Τίμιος Σταυρός και μας ευλογάει». Αγαθοσύνη , πονηριά, αμάθεια, σαρκασμός ή όλα μαζί, κι από τις δύο μεριές; Η στόχευση, ο σκοπός τους πέτυχε. Γέλια ασυγκράτητα με αποτέλεσμα την εκτόνωση από το στρες της κόπωσης και της νύστας. Για χρόνια κυκλοφορούσε στο χωριό, γιατί κι η φτώχια θέλει καλοπέραση με δημιουργούς τους ίδιους τους καλαμπουρτζήδες-χωρατατζήδες και αυτοσαρκαζόμενους Δοξατινούς-.

ΛΑΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ-ΠΡΑΣΑΝΙΤΣΑ

Καταχωνιασμένη βαθιά στη μνήμη μου, για πολλά χρόνια, ήλθε ξαφνικά να μου θυμίσει μια παρόμοια αποφράδα περίοδο της ζωής μου. Στα 1929 μια τρομακτική είδηση συντάραξε ολόκληρο τον πλανήτη. Ήταν το οικονομικό ΚΡΑΧ  της Αμερικής, ηγέτιδας οικονομικής δύναμης παγκοσμίως. Τα πάντα ανετράπησαν. Το φάσμα της φτώχιας και της εξαθλίωσης προ των πυλών. Η χώρα μας καταχρεωμένη, από της ιδρύσεώς της στα 1830, από τους «κατ’ ευφημισμόν προστάτες» και δανειστές μας , δέχτηκε καίριο οικονομικό πλήγμα. Σωστός Αρμαγεδώνας, που οι Έλληνες τον ένιωσαν στο πετσί τους κατά το 1932. Στο χωριό μας η μονοκαλλιέργεια του καπνού, επέτεινε ακόμα περισσότερο τις δυσκολίες. Ταυτόχρονα η οικονομική δυσπραγία επέδρασε δυσμενώς ψυχικά και υλικά στους ανθρώπους. Οι αγορές των καπνών ατόνησαν και οι τιμές πώλησής των κατρακύλησαν. Τα όποια καπνοπουλήματα δεν βοήθησαν τους οικογενειακού προϋπολογισμούς. Τα περισσότερα νοικοκυριά ήσαν καταχρεωμένα στους συνεταιρισμούς. Δεν περίσσευε δραχμή για το κιμέρι (απόθεμα). Τα τεφτέρια για τις επί πιστώσει αγορές από τα μπακάλικα αυξήθηκαν τρομαχτικά, τα χαμόγελα λιγόστεψαν κι  όλοι εύχονταν γρήγορα να τελειώσει αυτό το μαρτύριο. Ξεχάστηκαν τα καινούρια ρούχα και παπούτσια στις γιορτές Πάσχα και ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ. Ακόμα και η καθημερινότητα μας άλλαξε προς το χειρότερο. Τα πρώτα σημάδια φάνηκαν σαν αραίωσαν οι νοικοκυρές να στέλνουν τις πινακωτές με τα πλαστά (ψωμιά) στους φούρνους. Έπαψαν να μοσχομυρίζουν φούρνοι και σπίτια από το ζεστό ψωμί. Τα παιδιά στερήθηκαν τα κλίκια τους (αρτίδια-φραντζολάκια) που με τη συνοδεία θρεψίνης , μελιού μαρμελάδας, πετμεζιού, αποτελούσαν τη λιχουδιά στο δεκατιανό και το απογευματινό προσφάι τους. Ύστερα πάλι το κρέας της Κυριακής αραίωσε για τα καλά ή και ξεχάστηκε καθώς η ανέχεια περίσσευε. Στη συνέχεια έκανε την εμφάνισή της και η μπομπότα. Σαν ήταν ζεστή, η ευλογημένη, με λίγη καλή θέληση τρωγόταν μα σν κρύωνε